مولوي‌شناس ترک: اصليت مولوي اهميت ندارد، مهم پيام مولانا است که بايد به گوش جهان برسد.

عدنان کارا اسماعيل اوغلو، مولوي شناس ترکي است که در تمام سخنانش حرف از عشق بي حد و حصر به مولانا مي زند.

اوغلو آدم متعادلي است. وقتي صحبت از هويت مولانا مي شود مي گويد اين که مولانا ترک يا ايراني است، اهميت ندارد، مهم پيام مولانا است که بايد به گوش تمام جهان برسد. او، آدم زيرکي است که مي داند در برابر کدام سوال سکوت کند يا براي پاسخ دادن به کدام پرسش طفره برود.
به اين ترتيب گفتگوي من با اوغلو اگرچه سراسر مناقشه بود اما به توافقي ضمني منتهي شد. اينکه پيش از هر چيز به مولانا فکر کنيم چرا که به قول اوغلو مولانا براي وصل کردن آمده است نه فصل کردن.
 
ــ در سال هاي اخير ترکيه فعاليت گسترده اي را براي مطرح کردن مولانا در جهان آغاز کرد. علت اين همه تلاش چه بود؟

ــ مولانا در ترکيه مورد علاقه بسياري از مردم است. مي دانيد که او در ترکيه مدفون است و مردم ترکيه از صميم قلب او را دوست دارند. علت تلاش براي معرفي او به جهان نيز تنها بدين خاطر بود که مردم سراسر جهان را با افکار اين مرد بزرگ آشنا کنيم.

ــ موضع دولت و مردم ترکيه در قبال هويت مولانا چيست؟ شما او را به عنوان يک شاعر ترک معرفي مي کنيد؟

ــ البته بعضي از مردم عقيده دارند که مولانا ترک نژاد است ولي ما بيشتر به پيام مولانا فکر مي کنيم تا اصليت او.

ــ اين اتفاق چطور افتاده است؟ يعني بر چه مبنا و اساسي "بعضي از مردم" مولانا را ترک مي دانند؟ تابحال از خود نپرسيده اند اگر ترک است چرا به زبان فارسي شعر گفته است؟

_ ببينيد! به نظر من اين، خيلي مهم نيست. ممکن است آدم هاي بسيار در کشور ما باشند که آرزو کنند مولانا ترک باشد. شايد هم واقعا باشد اما جداي از تمام اين حرف ها آنها ارتباط عميقي با او برقرار کرده اند و اين خيلي مهم است. اگر چه مردم ترکيه متن فارسي آثار مولانا را نمي فهمند و متوجه کلمات او نمي شوند ولي در دل و جان ايشان مفهوم کلام مولانا ريشه دارد. آنها بخصوص در سال هاي اخير تلاش بسياري کرده اند که مولانا و افکارش را بهتر بشناسند. همين حالا در بسياري از نقاط ترکيه جلسات مثنوي خواني و خوانش غزلياتي از ديوان کبير تشکيل مي شود. ما حتي زبان فارسي را هم تدريس مي کنيم تا علاقمندان بهتر بتوانند با او ارتباط برقرار کنند. علاوه بر اين ما تصميم داريم تمام آثاري که در باره مولانا نوشته شده در سراسر جهان، گردآوري کنيم.

ــ شما هنوز به سوال من پاسخ نداديد. بر چه اساسي معتقديد مولانا ترک بوده است؟

ــ من چنين عقيده اي ندارم. اين چيزي است که بايد ثابت شود. همانطور که ايراني بودن يا عرب بودن مولانا بايد ثابت شود. همانطور که گفتم مهم اين است که ما حرف مولانا را بفهميم و آن را به تمام جهان منتقل کنيم. اينکه مولانا چه مليتي دارد خيلي مهم نيست.

ــ اگر يکي از شاعران يا مشاهير شما در سرزمين ما مدفون بود و "بعضي از مردم" ما ادعا مي کردند که اين شاعر ايراني است نه ترک، باز هم شما مي گفتيد مهم نيست؟ موضع شما همين چيزي بود که الان هست؟

ــ در آن زمان که مولانا زندگي مي کرد مهم نبوده که کجاي اين کره خاکي زندگي مي کند. او به اين چيزها اهميت نمي داد. بحث هويت و مليت، همگي مباحثي است که با مدرنيته وارد زندگي امروز ما شده است.اين چيزي است که ما به آن اهميت مي دهيم نه مولانا.

ــ حرف شما کاملا درست است. بحث هويت پيش درآمد مدرنيته است و هويت مولفه هايي دارد که ميراث معنوي يکي از اصلي ترين آنهاست...

ــ علت اين موضع گيري و حساسيت شما روي هويت مولانا چيست؟

ــ بحث فقط بر سر مولانا نيست. اين اتفاقي است که در مورد باقي مشاهير ما رخ داده است.
ــ اين اتفاق ممکن است براي خيلي از مشاهير ملت هاي مختلف رخ دهد به عنوان مثال بعضي هم عقيده دارند که مولانا عرب است. چون در چند کتاب قديمي مثل البکري نسب او به ابوبکر رضي (ع) رسيده است. يا مثلا ترک ها بخاطر وجود سماع در عرفان مولانا معتقدند که او ترک است چون سماع را چيزي شبيه رقص شامان ترک ها مي دانند.
ــ اگر قرار باشد اين مولفه ها در نظر گرفته شود براي تعيين هويت يک شخص اصلي ترين مولفه، زباني است که او با آن سخن مي گويد و مي نويسد. زبان مولانا فارسي است. شما شعرهاي او را از زبان فارسي ترجمه مي کنيد چرا در مباحث اين چنيني اين مسئله را در نظر نمي گيريد؟

ــ بله، اين مسئله هم وجود دارد. بعضي از دانشمندان ايراني معتقدند که مولفه و مفهوم "آتش" در شعرهاي مولانا بسيار اهميت دارد و اين بخاطر ايراني بودن اوست. بهرحال هر کسي از ظن خود، خود را يار او مي داند و اين يکي از خاصيت هاي مولاناست.

ــ مولانا يکي از حلقه هاي زنجير به هم پيوسته اي است که عرفان و تصوف ايراني را تشکيل مي دهد. شما مي گوييد که براي فهم عرفان مولانا تلاش هاي بسياري کرده ايد، اما براي نزديکي همه جانبه به مولانا لازم است که شما با عرفان عطار، خيام، حافظ و... آشنا شويد. براي اين نزديکي کاري کرده ايد يا تمرکز شما فقط روي مولاناست؟

ــ در ترکيه دانشکده هاي الهياتي وجود دارد که در آن گروه هاي تصوف تشکيل شده است. در اين گروه افراد زيادي راجع به اين شخصيت ها که شما آنها را ايراني مي ناميد مطالعه مي کنند. مثلا سعدي در فرهنگ ما شخصيت بزرگي است. از عطار و حافظ نيز در اين سالها ترجمه هاي زيادي صورت گرفته است. ما سرگرم تلاش هستيم و هيچ تفاوتي بين اين شخصيت ها نمي گذاريم. ناگفته نماند که ما از دانشمندان ايراني هم بسيار سپاسگزاريم که در فهم آثار مولانا به ما کمک کرده اند. کساني مانند استاد فروزانفر، زرين کوب، همايي و ... بهرحال باز هم مي گويم چيزي که مهم است فهم پيام مولانا و رساندن صداي او به گوش تمام مردم جهان است.