ایرانیان خارج از کشور-ايروا

دکتر محسن طلایی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری مهر، ابتدا در مورد جهان اسلام و رویکردهای راهبردی تازه از خارج به آن، یادآور شد : به طور کلی پس از فروپاشی بلوک شرق سابق و حوادث یازده سپتامبر سال 2001 و پس از آن ، توجه به دین اسلام و آنچه که باورها و اعتقادات اسلامی شناخته می شود، جهان  و به ویژه جهان غرب با روند فزاینده ای رو به توسعه بوده است. در این جهت ، کارهای مطالعاتی از نوعی شتابزدگی علمی  در مسیر تعمیم پاره ای از یافته های  تحقیقاتی به کل جهان اسلام آغاز و اخیرا به سمت دقت عملهایی هدایت شده که  بر مبنای آن می توان به تعامل و گفتگو بین ادیان، فرهنگها و تمدنها بدر آینده امیدوار بود.

وی در مورد اقدامات و فعالیتهای مطالعاتی انجام شده، مطالعات بنیاد آنیلی در ایتالیا را معتبر اعلام کرد و گفت: در همین رابطه کمیته سیاست خارجی و تجارت بین الملل پارلمان کانادا، بررسیهایی را از سال 2003  تحت عنوان شناخت روابط کانادا با کشورهای جهان اسلام آغاز و پس از یکسال حاصل این تلاشها را در ماه مارس 2004 منتشر ساخت که به دلیل دیدگاه کلان آن به جهان اسلام و بررسیهای موردی آن درباره بازیگران مهم این جهان، شایسته توجه ویژه است .

طلایی در مورد پیش فرضهای این مطالعه با یادآوری اینکه کشورهای جهان اسلام به مجموعه ای از کشورهای دارای اکثریت مسلمان و اقلیت با اهمیت مسلمان اطلاق می شود که جمعا 4/1 میلیارد نفر از نفوس جهان را به خود اختصاص می دهند، افزود: از این رو جهان اسلام ، کشورهایی نظیر هند را نیز در بر می گیرد که کشور اسلامی نیست ولی با اقلیت مسلمان خود دارای جمعیت مسلمانی بیش از چند کشور بزرگ عربی در خاورمیانه است. علاوه بر آنکه این جهان ، کشورهایی را که در آنان جامعه مسلمان درحال رشد است را نیز در برمی گیرد، نظیر کانادا.

وی در ادامه با اشاره به رشد اقلیت مسلمان در کشورهای غربی، تأکید کرد: در این کشورها هنوز شناخت عمومی در مورد اسلام و نفوذ آن در سراسر جهان کاملا محدود است. در سالهای  اخیر حجم عظیم فعالیتهای رسانه ای و توجه عمومی جهان غرب متوجه تجلی نا آرامی های سیاسی ارتباط داده شده به اسلام به ویژه تروریسم است . اما تمرکز منفی بر تنها یک مسئله از یک واقعیت پیچیده  کاملا به شناخت این واقعیت ضربه وارد ساخته است. برای مقابله با این مشکل راهی جز تعامل جدی با مسلمانان معتدل وجود ندارد .

طلایی یادآور شد:

وی در ادامه با تأکید بر جایگاه ارزشمند حقوق بشر در جوامع اسلامی گفت: بسیاری از صاحب نظران در مطالعه یاد شده بر این باور هستند که تعارضی میان حقوق بشرو دموکراسی با مبانی اسلام وجود ندارد. از این رو با قاطعیت در جهان اسلام می توان از حقوق بشردفاع کرد. هیچ کشوری درجهان پاسخ همه سؤالات را ندارد و ملل جهان از تلاشها و اشتباهات دیگران آموزش می بینند، از این رو از گفتگو میان تمدنها و درون تمدنها باید دفاع کرد.

سفیر ایران در ژاپن در مورد موقعیت فعلی جهان اسلام با اشاره به اینکه مسلمانان تقریبا در 50 کشور جهان از اکثریت بالایی برخوردار هستند و باجمعیتی معادل 500 میلیون نفر در پاره  ای از کشورهای جهان در اقلیت زندگی می کنند، گفت: سازمان کشورهای اسلامی تحت عنوان سازمان کنفرانس اسلامی در مجموع 57 کشور عضو و سه عضو ناظر را در برمی گیرد.  در سال  2002تولید ناخالص داخلی سرانه جهان اسلام بر حسب معادل قدرت خرید P.P.P 8909  دلار بوده است .تولید سرانه در میان اروپا و آمریکا بالاترین و به ترتیب به 14114 دلار و 14500 دلار بالغ می گردد. این رقم در میان کشورهای اسلامی در آفریقا پایین ترین و درحد 1269 دلار در سال 2002 بوده است.

وی در ادامه گفتگو با "مهر"  افزود: در جهان اسلام کشورهای اسلامی منطقه آسیا با رشد اقتصادی  به طور متوسط 6 درصد نقش بسیار مهمی را در نفوذ مسلمانان در جهان بازی می کنند. رشدی که در سال 2002  بیش از 2 برابر  رشد اقتصادی جهان بوده است. 50 درصد جمعیت 4/1 میلیارد نفری جهان اسلام نیز در آسیا زندگی می کنند. در حال حاضر اسلام پس از مسیحیت دومین دین بزرگ اروپاست. مسلمانان اروپا تاکنون ، خیلی برای اعمال نفوذ در سیاست خارجی اروپا در قبال جهان اسلام و مسائل مورد توجه مسلمانان فعال نبوده اند. اما در مورد افزایش نقش آنها و نفوذشان کمتر می توان تردید کرد.

وی با یادآوری اینکه 3 میلیون مسلمان در آلمان زندگی می کنند که از این میان 2 میلیون نفر ترک هستند، گفت: عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا به علت پیوند مسلمانان این کشور با مسلمانان آلمان موضوع استراتژیک نزدیکی سیاست داخلی و خارجی را با پیامدهای سیاسی مهمی مطرح می کند .

طلایی گفت : فرانسه با 4 تا 6 میلیون مسلمان ، بزرگترین جامعه مسلمان اروپا را داراست. سیاست خارجی فرانسه بر روابط با جهان غرب بیش از جهان اسلام تأکید می ورزد و با قانون منع حجاب مسلمانان در مدارس این کشور بی تردید بر روابط با مسلمانان در داخل و خارج این کشور ضربه مهمتری وارد ساخت. در انگلستان حدودا 2 میلیون نفر مسلمان زندگی می کنند که بیشتر آنان از مهاجران آسیای جنوبی هستند.

سفیر ایران در ژاپن در ادامه به ارائه چهار پیشنهاد راهبردی به دولت  کانادا پرداخت و گفت: در مطالعه یاد شده توصیه شده است که دولت کانادا باید با صراحت، روابط با کشورهای مسلمان را به عنوان حوزه مهمی از سیاست خارجی و برنامه ریزی های استراتژیک خود به رسمیت بشناسد. علاوه بر اینکه، دولت باید بازنگری سیاستهای بین المللی آینده خود را به عنوان ابزاری برای تعمیق تعامل عمومی کانادا برای مشارکت جامعه مسلمان این کشور و روابط با کشورهای مسلمان به خدمت گیرد.

وی افزود: همچنین دولت کانادا باید ظرفیتهای مطالعاتی و تحلیلی دیپلماتیک خود را برای تأمین نیازهای یک رابطه کارا با کشورهای مسلمان جهان را ارتقا بخشد. در این رابطه و به ویژه ، کمیته سیاست خارجی متقاعد شده است که پیشرفت دموکراتیک در بسیاری از کشورهای اسلامی بدون فرآیند جدی ارتقا سطح و کیفیت زندگی زنان از لحاظ اقتصادی ، اجتماعی و برابری سیاسی امکان پذیر نیست.

طلایی با اشاره به اینکه بر اساس رویکرد سازنده مورد بحث  دولت کانادا باید موارد خاصی را در نظر بگیرد، گفت: مشورت کامل با طیف وسیعی ازگروهها در مورد جهان اسلام، شامل گروههای مسلمان برای طراحی سیاست خارجی آینده این کشور، تأکید  بیشتر بر دانش ارتباطات در داخل و خارج از کشور ، حمایت از آموزشهای سکولار در خارج کانادا که منادی حقوق بشر و آزادیهای فردی ( نظیر برنامه های  موفق دانشگاه McGill در اندونزی ) باهمکاری مسئولان محلی باشد، ترغیب مؤسسات آموزشی کانادا برای توسعه برنامه های آموزشی در راستای مورد بحث در کشورهای اسلامی برخی از این موارد ضروری است .

سفیر ایران در ژاپن، ادامه حمایت از گفتگوهای بین فرهنگی و مذهبی، توسعه برنامه های مبادلات فرهنگی و دانشجویی، تأکید بر ارزشهای تکثرگرائی و چند فرهنگی و ایجاد رغبت جهان به ارزشهای جهانی حقوق بشر و آزادی به ویژه آزادی بیان، انجمنهای مذهبی و حقوق مالکیت خصوصی ، ادامه حمایت از جامعه مدنی و دمکراتیزه کردن جهان اسلام، ادامه محکومیت قوی همه انواع زیر پا گذاردن حقوق بشر، تاکید بیشتر بر حقوق زنان در کشورهای اسلامی، دفاع قوی تر از حقوق اقلیتها ،شامل حقوق اقلیتهای مذهبی و ترغیب مشارکت کامل آنها در امور ملی کشورهایشان ، پیگیری استراتژی تهاجمی تر برای حمایت از زندانیان کانادایی در جهان و حمایت قوی از ایده ایجاد یک سرویس خبری قابل دسترسی از طریق ماهواره در سراسر جهان اسلام را از دیگر موارد توصیه شده در مطالعه فوق برای تنظیم رویکرد دولت کانادا به جهان اسلام عنوان کرد .

دکتر محسن طلایی سفیر جمهوری اسلامی ایران در ژاپن

کشورهای مهم اسلامی

وی در ارزیابی موقعیت کشورهای مهمتر اسلامی نیز گفت :  ایران، عربستان و ترکیه از کشورهای مهم  اسلامی هستند.

* عربستان

دکتر طلایی در مورد تحلیل جایگاه عربستان در تحقیق فوق چنین گفت : عربستان درگیرودار یک بحران است . اقتصاد این کشور قادرنیست پا به پای رشد جمعیت عربستان و انتظارات آن سرعت لازم راحفظ کند. دولت رفاه به سرعت روبه وخامت حرکت می کند و نگرانی  های منطقه اش روز افزون است. لیست این مسائل با توسعه رایکالیزم اسلامی تکمیل می شود. بسیاری  بر این عقیده اند که سیستم سیاسی عربستان سعودی به هر حال  باید باز گردد، اما موانع عمیق فرهنگی مانع می شود که نخبگان این جامعه با اصلاحات مشخص موافقت  کنند.

وی با اشاره به اینکه بر اساس این مطالعه جامعه عربستان سعودی احتمالا بیش از هر کشور دیگر اسلامی در جهان عرب و غیر عرب با تعالیم  اسلامی اداره می شود، گفت: همه چیز درعربستان بر اساس مفاهیم و اصول اسلامی مورد قضاوت قرارمی گیرد و حتی پلیس مذهبی اجرای اعتقادات اسلامی را پیگیری می کند. تقریبا 10 درصد جمعیت عربستان شیعه بوده و بقیه سنی مذهب هستند و ایدئولوژی حاکم  وهابیگری است. وهابیگری بنیان اصلی کار سیستم سیاسی است.

سفیر ایران در ژاپن در ادامه گفتگو با "مهر" افزود: از عمر دولت عربستان بیش از 70 سال نمی گذرد. این دولت با پایان کار امپراطوری عثمانی زمام امور را در اختیار گرفته است . پادشاهی عربستان در سال 1932 ( یعنی 6 سال قبل از اینکه  در سال 1938 نفت درعربستان کشف شود) بنیانگذاری شد و خاندان آل سعود با 7 هزار شاهزاده از آن تاریخ تاکنون بر مقدرات آن حاکم بوده اند.

وی گفت : به منظور تحکیم نظام سلطنتی، خانواده سعودی با وهابیت از در اتحاد وارد شد. این وصلت دین و سیاست تاکنون ادامه یافته و در عین حال در طول زمان زمینه ساز قدرت رژیم سیاسی عربستان برای سازگاری با فشارهای موجود برای تغییر بوده است. فشارهایی که به ویژه پس از 11 سپتامبر روندی فزاینده به خود گرفت. عربستان با این درام روبروست که توسعه سیاسی ، روشنفکری و اقتصادی و فرهنگی نمی توانند با شتاب رشد اقتصادی نفت پایه انجام پذیرد. یک جامعه  نابرابر و غیر دموکراتیک دچار تعارض ، هم با سنتهای مذهبی و هم با پول و تکنولوژی  غربی به هم آمیخته، به صورت همزمان فرهنگ مصرفی به پیش رانده و از سوی روح حاکم بر وهابیت به عقب کشانده می شود.

طلایی در ادامه به تشریح موقعیت فرهنگی و داخلی عربستان بر اساس مطالعات راهبردی این مرکز کانادایی پرداخت و یادآور شد: در عربستان از هیچ نوع انتخاباتی خبری نیست و تحولات بسیار ناچیز است . تحولاتی که در آن زنان عربستانی هیچ گونه حق سیاسی ندارند، انتقادات ملایمی در جرائد نسبت به وضع موجود دیده می شود، حضور  پلیس مذهبی پس از سال 2003 نامحسوس تر شده، اصلاحات آموزشی به ویژه در زمینه آموزشهای مذهبی آغاز شده، تظاهرات عمومی برای نخستین بار در سال 2003 مشاهده و در میان اعضای مجلس مشورتی اخیر عربستان تنها 10 درصد تحصیلات مذهبی دارند و 65  درصد دارای مدارک دکترا و مهندسی هستند و 87 درصد در دوره های آموزشی دانشگاههای غربی شرکت کرده اند.

وی با اشاره به منفی شدن تدریجی چهره عربستان در غرب، گفت: این تصویر منفی تنها در رسانه های عمومی نبوده و فضای دانشگاهی غرب را نیز در بر گرفته است. در غرب امروزه عربستان قبل از اینکه با پول نفت ، وهابیت به دنیا صادر می کند و منابع این کشور از گروههای نظامی اسلامی حمایت می کند که نه تنها غیر مسلمانان را تهدید می کند، بلکه سرانجام خود نظام وهابیت را به زیر خواهد کشید.

* ترکیه

سفیر ایران در ژاپن در ادامه در مورد دیگر کشور اسلامی مهم در جهان، یعنی ترکیه ، گفت: ترکیه کنونی تداوم نظامی است که بلافاصله پس از فروپاشی امپراطوری عثمانی و پس از جنگ جهانی اول روی کار آمد. ترکیه نوین در سال 1923 توسط آتاترک ( به معنی پدرترکها) با مبانی سکولار شکل گرفت و قانون اساسی ای ملهم از قوانین غربی بر آن حاکم شد. در ترکیه تا پس از جنگ جهانی دوم، انتخابات چند حزبی برگزار نشد. در خلال جنگ سرد، ترکیه به کشوری  متحد غرب و به اولین و تنها کشور مسلمانی بدل شد که عضو ناتوست. معهذا فرآیند دموکراسی در این کشور بارها با کودتاها و شبه کودتاهای نظامی دردهه های 80- 1960 ضربه پذیرفت.

وی افزود: از زمان پایان آخرین حکومت نظامی در ترکیه در سال 1983 احزاب اسلامی درساختاری با مبانی سکولاریته ونظامی ، رو به رشد بوده اند. روند مزبور با پیروزی حزب اردوغان ( AKP) در نوامبر سال 2002 با 35 درصد آرا مردم و 363 کرسی از 550 کرسی تنها مجلس قانونگذاری ترکیه ادامه یافته است.

طلایی با یادآوری اینکه ترکیه با جمعیت 70 میلیونی غالبا سنی و البته بر اساس قانون اساسی، سکولار، کشوری است که فصل مشترک آن با دیگر کشورهای اسلامی تنها در حساسیت نسبت به هویت اسلامی است، افزود: اما اسلام ترکیه بر خلاف اسلام جهان غرب بر محوریت  آموزشهای اسلامی و تأکید بیشتر بر اسلام فردی و نه جمعی استوار است. در ترکیه معلم دینی  وجود دارد اما خبری از رهبر دینی که بتواند توده ها را به حرکت  در آورد نیست. صوفیگری در ترکیه راه ورود به اسلام ، حس جمعی  و فرهنگ جمعی است. در رویکرد صوفیگری عمل به دستورات اسلام در سکوت و اتاقهای شخصی توصیه می شود . خوش بینی زیادی وجود دارد که معتقد است ترکیه در مسیر روشنی قرار داشته و پیروزی حزب AKP حادثه قابل قبولی است که اسلام و اصلاحات را در کنار یکدیگر قرارداده و ترکیه  را به اروپا نزدیکتر می سازد.

وی در ادامه بررسی جایگاه ترکیه درتحقیقات کمیته سیاست خارجی و تجارت بین الملل پارلمان کانادا گفت: بر اساس اسن تحقیق در حالیکه ترکیه به گونه ای غیر معمول یک متحد مسلمان ناتوست و روابط بسیار نزدیک و تاریخی با اسرائیل و آمریکا دارد، شرایط پیشرفت حزب AKP  کاملا و از نزدیک در پایتختهای اروپایی  زیر نظر قرار دارد. همچنین علیرغم پیچیدگیهایی که باجنگ عراق بوجود آمد، ترکیه در برابر فشارهای موجود جهت حمایت از اشغال  عراق مقاومت نموده و سپس پیشنهاد اعزام نیرو به عراق را پس گرفت. درواقع با این حرکت دولت اردوغان درصدد انجام مانور لازم در برخی حوزه های کلیدی درعین مد نظر داشتن سو ظن های نظامیان قدرتمند خود بود.

سفیر ایران در ژاپن در ادامه افزود: در اقدامی دیگر در اوایل سال 2004 اعلام  شد که ارتش ترکیه با راه حلی جهت اتحاد قبرس موافقت نموده است چرا که از اول ماه می 2004 بخش یونانی قبرس به اتحادیه اروپایی پیوست. درگام بعدی با مداخله دبیر کل سازمان ملل متحد یک موافقتنامه تاریخی که راه را  برای اتحاد جزیره قبرس همزمان با عضویت در اتحادیه ، فراهم می آورد نهایی گردید. این حرکت در واقع بزرگترین مانع ترکیه در اتحادیه اروپا را از میان برداشت. روندی که دراجلاس دسامبر 2004 سران اتحادیه مورد بررسی قرار خواهد گرفت. همچنین به نظر می رسد دولت اردوغان در عین نزدیکی به اروپا از طریق اتخاذ رویکرد اصلاحی ، در حال بازیابی موقعیت گذشته در روابط با آمریکا باشد.

وی افزود: این نظر دولت نیست که تصور شود شوک ناشی از بمب گذاریهای ماه نوامبر در استانبول به تضعیف موقعیت ترکیه در غرب خواهد انجامید بلکه حتی می توان تاثیرات مثبتی را از حادثه مزبور  بر روابط ترکیه با غرب انتظارداشت. ضمن اینکه ظهور حرکتهای تند و افراطی تروریستی در ترکیه  پس از غیبتی  چندین ساله به تقویت هر چه بیشتر رویکرد اعتدال گرا به اسلام در آن کشور انجامیده و موقعیت دولت کنونی را تحکیم خواهد نمود.

*جمهوری اسلامی ایران

وی سپس در خصوص وضعیت ایران در مطالعه فوق به یادآوری رهیافت های آن پرداخت.

نتیجه واقعی مطالعه یاد شده این است که شیعه در مقایسه با جهان عرب سنی پتانسیلهای بسیار جدی تری برای مدرنیزه شدن در اختیار دارد.

سفیر ایران در ژاپن:

طلایی افزود: ایران کشوری است که جمعیتی فوق العاده جوان و پر انرژی دارد. اگر چه ایران به زعم کانادایی ها بسیار با دموکراسی فاصله دارد اما دارای مجموعه ای پیچیده از تحرکات سیاسی و اجتماعی است که به عنوان مثال می توان به جمعیت تحصیلکرده زنان کشور اشاره کرد.

وی تاکید کرد نتیجه واقعی مطالعه یاد شده این است که شیعه در مقایسه با جهان عرب سنی پتانسیلهای بسیار جدی تری برای مدرنیزه شدن در اختیار دارد.

افزایش تعامل کشورهای غربی با کشورهای اسلامی

علی رغم اشتراکات ارزشی موجود در مذاهب ، اهمیت پاسخ به تعامل میان دموکراسی های غربی با کشورهای اسلامی به سرعت رو به افزایش است . به همین دلیل تنظیم روابط با کشورهای اسلامی و مسلمانان یکی از مهمترین چالشهای راهبردی کانادا و جهان غرب در سالهای آینده خواهد بود. جهان  نیازمند درک بهتر ادیانش و انگیزه های سیاسی متأثر از آن است.